Pasza dla bydła mlecznego i opasowego – czym się różni i jak ją dobrać?

Ta sama kiszonka, podobna masa ciała zwierząt i jednakowe warunki utrzymania nie oznaczają identycznych potrzeb żywieniowych. Krowa produkująca mleko wykorzystuje składniki pokarmowe inaczej niż opas, którego dawka ma wspierać wzrost, umięśnienie oraz osiągnięcie odpowiedniej masy końcowej. Różnice dotyczą nie tylko ilości energii i białka, lecz również rodzaju zastosowanych komponentów, poziomu włókna, składników mineralnych i sposobu zadawania mieszanki.

Właściwy wybór paszy dla bydła powinien więc rozpoczynać się od określenia grupy technologicznej, aktualnej wydajności lub tempa wzrostu oraz wartości pokarmowej kiszonek, siana i pozostałych pasz gospodarskich. Gotowa mieszanka nie zastępuje dobrze zbilansowanej dawki. Ma ją uzupełniać dokładnie tam, gdzie występuje niedobór energii, białka, witamin albo składników mineralnych.

Czym różni się pasza dla bydła mlecznego od paszy dla bydła opasowego?

Pasza dla bydła mlecznego jest projektowana przede wszystkim z myślą o produkcji mleka, utrzymaniu prawidłowej kondycji oraz ograniczeniu ryzyka zaburzeń metabolicznych. Wysokowydajna krowa musi jednocześnie pokrywać potrzeby bytowe, produkcyjne i związane z rozrodem. Szczególnie wymagający jest początek laktacji, kiedy zapotrzebowanie na energię rośnie szybciej niż zdolność pobierania odpowiedniej ilości suchej masy.

Mieszanki dla krów mlecznych różnią się między sobą koncentracją energii, ilością białka oraz udziałem składników ulegających rozkładowi w żwaczu i trawionych w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Nie każda krowa potrzebuje jednak mieszanki o najwyższym poziomie białka. Jeżeli podstawę dawki stanowi dobra jakościowo, zasobna w białko sianokiszonka, większe znaczenie może mieć uzupełnienie energii. Przy dużym udziale kiszonki z kukurydzy częściej potrzebny jest natomiast odpowiednio dobrany komponent białkowy.

W ofercie allepasze.pl znajdują się między innymi granulowane mieszanki De Heus z linii Power, przeznaczone dla krów w okresie laktacji. Poszczególne warianty, takie jak 20 Power, 23 Power czy 25 Power, pozwalają dobrać produkt do różnej jakości bazy objętościowej oraz poziomu produkcji. Dostępne są również mieszanki z linii Optimal i korektory białkowe, które mogą służyć do uzupełniania konkretnych niedoborów dawki.

Pasza dla bydła opasowego ma inne zadanie. Powinna wspierać możliwie efektywne przyrosty, prawidłowy rozwój kośćca i mięśni oraz dobre wykorzystanie paszy. W początkowym okresie wzrostu istotne jest odpowiednie zaopatrzenie w białko i składniki mineralne. Wraz ze wzrostem masy ciała zwiększa się znaczenie energii, natomiast zapotrzebowanie na białko wyrażone jako procent suchej masy zazwyczaj stopniowo maleje.

W żywieniu opasów stosuje się zarówno gotowe mieszanki uzupełniające, jak i koncentraty przeznaczone do łączenia ze zbożami oraz paszami gospodarskimi. Przykładem może być granulowana pasza De Heus Masterbull 20 Herbavit przeznaczona na okres tuczu, sypka mieszanka Masterbull Intensive do intensywnego żywienia w systemie suchym czy koncentrat Masterbull 38 Herbavit. Wybór pomiędzy nimi zależy od tego, jakie zboża, kiszonki i dodatki są już dostępne w gospodarstwie.

Najważniejsza różnica nie sprowadza się więc do prostego podziału: „więcej białka dla krów, więcej energii dla opasów”. W obu kierunkach produkcji potrzebne są energia, białko, włókno, witaminy i składniki mineralne. Zmieniają się natomiast ich proporcje, źródła oraz oczekiwany efekt produkcyjny.

Jak potrzeby żywieniowe bydła zmieniają się zależnie od kierunku produkcji?

Krowa mleczna przechodzi w ciągu roku przez kilka etapów o wyraźnie odmiennym zapotrzebowaniu. Początek laktacji wiąże się z szybkim wzrostem produkcji mleka, któremu często nie towarzyszy równie szybki wzrost pobrania paszy. Organizm może wtedy wykorzystywać rezerwy tłuszczowe, dlatego dawka musi być skoncentrowana, smakowita i jednocześnie bezpieczna dla żwacza.

W środkowej fazie laktacji pobranie suchej masy zazwyczaj jest wyższe, a produkcja zaczyna się stabilizować. Pozwala to lepiej dopasować ilość paszy treściwej do rzeczywistej wydajności. Pod koniec laktacji szczególnego znaczenia nabiera kontrola kondycji. Nadmiernie energetyczna dawka może prowadzić do zatuczenia, które utrudnia prawidłowe przejście przez okres okołoporodowy.

Osobną grupę stanowią krowy zasuszone. Nie produkują mleka, ale przygotowują się do porodu i kolejnej laktacji. Ich żywienia nie należy traktować jako przerwy pomiędzy dwoma okresami produkcyjnymi. Zwłaszcza w ostatnich tygodniach przed wycieleniem zmieniają się potrzeby energetyczne, mineralne i metaboliczne. W naszej ofercie znajduje się między innymi De Heus Prelacto Plus IPC, przeznaczony dla krów w ostatnich trzech tygodniach zasuszenia. Tego typu produkt powinien być elementem całego programu żywienia okresu przejściowego, a nie dodatkiem stosowanym niezależnie od składu dawki.

U bydła opasowego zapotrzebowanie zmienia się bardziej stopniowo. Młode zwierzęta intensywnie rozwijają kościec i tkankę mięśniową, dlatego potrzebują odpowiednio dużo dobrej jakości białka, energii oraz składników mineralnych. W okresie tuczu właściwego celem jest utrzymanie wysokich przyrostów przy rozsądnym zużyciu paszy. W końcowej fazie zwiększa się zwykle koncentrację energii, ale nie można robić tego kosztem całkowitego ograniczenia włókna ani stabilności fermentacji żwaczowej.

Na potrzeby żywieniowe wpływają również:

• rasa i typ użytkowy zwierząt,
• płeć oraz wiek,
• masa ciała i oczekiwane dobowe przyrosty,
• wydajność mleczna i skład mleka,
• etap ciąży oraz laktacji,
• kondycja oceniana w skali BCS,
• temperatura i warunki utrzymania,
• zdrowotność racic, żwacza oraz całego stada,
• jakość i ilość dostępnych pasz objętościowych.

Dlatego dawka skuteczna w jednym gospodarstwie nie musi sprawdzić się w drugim, nawet gdy utrzymywane są zwierzęta tej samej rasy.

Jak dobrać paszę dla bydła mlecznego do wydajności i fazy laktacji?

Pierwszym krokiem powinno być podzielenie stada na możliwie jednorodne grupy. Żywienie wszystkich krów jedną dawką może prowadzić do niedożywienia sztuk o najwyższej wydajności i jednoczesnego przekarmiania krów pod koniec laktacji.

#1 Początek laktacji. Po wycieleniu krowa potrzebuje dawki o wysokiej wartości pokarmowej, ale zwiększanie ilości łatwo fermentujących zbóż nie może być jedynym sposobem podnoszenia koncentracji energii. Konieczne jest zachowanie odpowiedniej ilości efektywnego włókna, kontrolowanie pobrania oraz stopniowe dostosowanie żwacza do dawki laktacyjnej. Znaczenie ma też właściwa relacja pomiędzy energią a białkiem. Dostarczenie dużej ilości białka bez wystarczającej energii dla mikroorganizmów żwacza może pogorszyć jego wykorzystanie.

W tej grupie mogą znaleźć zastosowanie wysokoenergetyczne mieszanki z linii De Heus Power. Dobór konkretnego wariantu powinien wynikać z wydajności, składu kiszonek i obecności innych komponentów w dawce. Przykładowo produkt 25 Power jest przeznaczony do dawek, w których potrzebne jest uzupełnienie zarówno białka, jak i skrobi trawionej w jelitach, natomiast wybór mieszanki o niższym poziomie białka może być uzasadniony przy zasobnej w ten składnik sianokiszonce.

#2 Środkowa faza laktacji. Produkcja mleka nadal pozostaje wysoka, ale pobranie paszy jest zwykle bardziej stabilne. W tym okresie należy obserwować nie tylko liczbę litrów mleka, lecz również zawartość tłuszczu, białka i mocznika, kondycję krów, wygląd kału oraz aktywność przeżuwania. Wskaźniki te pomagają ocenić, czy proporcje energii, białka i włókna są właściwe.

#3 Końcowa faza laktacji. Wraz ze spadkiem wydajności trzeba ograniczać ilość składników dostarczanych ponad zapotrzebowanie. Nadmierne żywienie paszą treściwą zwiększa koszt produkcji i sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej. Celem powinno być doprowadzenie krowy do zasuszenia w prawidłowej, stabilnej kondycji, a nie szybkie jej poprawianie w ostatnich tygodniach przed porodem.

Okres zasuszenia. Dawka dla krów zasuszonych musi uwzględniać jakość pasz objętościowych, kondycję zwierząt, zawartość składników mineralnych oraz przyjętą strategię zapobiegania hipokalcemii. Nie należy samodzielnie dodawać dużych ilości wapnia, soli anionowych czy preparatów mineralnych bez znajomości całej dawki. Nawet wartościowy produkt zastosowany w niewłaściwej ilości może zaburzyć bilans mineralny.

Jak dopasować paszę dla bydła opasowego do wieku, masy ciała i planowanych przyrostów?

W żywieniu opasów liczy się nie tylko końcowa masa ciała, ale również tempo jej osiągania oraz ilość paszy potrzebnej do uzyskania kilograma przyrostu. Zbyt oszczędna dawka wydłuża tucz, natomiast nadmierna ilość koncentratów zwiększa koszty i ryzyko zaburzeń trawiennych.

• Młode bydło w okresie wzrostu. Zwierzęta rozwijające kościec i mięśnie potrzebują dawki o odpowiedniej zawartości białka, energii, wapnia, fosforu oraz mikroelementów. Pasza powinna wspierać wzrost, ale jednocześnie nie może prowadzić do zbyt szybkiego otłuszczania. W tej grupie znaczenie ma także jakość odchowu cieląt, ponieważ błędów popełnionych w pierwszych miesiącach nie zawsze da się później w pełni nadrobić.
• Tucz właściwy. W miarę wzrostu masy ciała zwiększa się ilość pobieranej paszy, ale zmianie ulega również wymagany stosunek energii do białka. Dobrym punktem wyjścia jest analiza kiszonki oraz określenie, ile energii i białka dostarcza dawka podstawowa. Dopiero potem należy zdecydować, czy potrzebna jest gotowa pasza, mieszanka energetyczna czy koncentrat białkowy przeznaczony do połączenia ze zbożem.
• Końcowa faza tuczu. Dawki finiszerowe mają zazwyczaj wysoką koncentrację energii, często uzyskiwaną dzięki większemu udziałowi zbóż. Przejście na takie żywienie musi przebiegać stopniowo. Zbyt gwałtowne zwiększenie ilości skrobi może obniżyć pH żwacza, zmniejszyć pobranie paszy i pogorszyć wyniki zamiast je poprawić. Zwierzęta powinny mieć zapewniony stały dostęp do wody oraz odpowiednią ilość włókna pobudzającego przeżuwanie.

W zależności od systemu żywienia można rozważyć między innymi:

• De Heus Masterbull 20 Herbavit jako granulowaną paszę dla bydła opasowego na okres tuczu,
• De Heus Masterbull Intensive jako mieszankę do intensywnego tuczu w systemie suchego żywienia,
• De Heus Masterbull 38 Herbavit jako koncentrat białkowy przeznaczony do łączenia z komponentami energetycznymi,
• De Heus Bestermine Opas jako mieszankę witaminowo-mineralną dla bydła mięsnego.

Produkty te nie są bezpośrednimi zamiennikami. Pełnią różne funkcje, dlatego przed wyborem należy ustalić, czy gospodarstwo potrzebuje gotowej mieszanki uzupełniającej, korektora białkowego, czy przede wszystkim uzupełnienia witamin i składników mineralnych.

Na jakie składniki zwrócić uwagę przy wyborze paszy dla bydła?

Etykiety dwóch pasz mogą wskazywać podobny poziom białka ogólnego, a mimo to produkty mogą działać inaczej po włączeniu do dawki. O wartości mieszanki decyduje nie tylko procentowa zawartość poszczególnych składników, ale również ich źródło, strawność i tempo rozkładu.

• Energia. U krów mlecznych ocenia się ją przede wszystkim w odniesieniu do potrzeb związanych z laktacją, natomiast u opasów z utrzymaniem oraz przyrostem masy ciała. Wysoka wartość energetyczna nie zawsze oznacza, że pasza będzie najlepsza. Liczy się również źródło energii i jego dopasowanie do pozostałych składników dawki.
• Białko. Warto zwrócić uwagę nie tylko na białko ogólne, ale też na jego rozkład w żwaczu i dostępność w jelicie cienkim. Mikroorganizmy żwacza potrzebują zarówno związków azotowych, jak i odpowiedniej ilości fermentującej energii. Dopiero ich właściwe połączenie wspiera produkcję białka mikrobiologicznego.
• Włókno. Parametry NDF i ADF pomagają ocenić strukturę oraz potencjalną strawność dawki. NDF wpływa między innymi na wypełnienie żwacza i pobranie paszy, natomiast wysoka zawartość ADF często wiąże się z niższą strawnością. Same wyniki laboratoryjne nie pokazują jednak całej sytuacji. Znaczenie ma także długość cząstek i fizyczna struktura paszy.
• Skrobia i cukry. Są ważnymi źródłami energii, ale ich nadmiar może prowadzić do zbyt szybkiej fermentacji. Ryzyko wzrasta szczególnie wtedy, gdy jednocześnie brakuje włókna, pasza jest bardzo drobno rozdrobniona lub zwierzęta pobierają dużą porcję koncentratu jednorazowo.
• Tłuszcz. Pozwala zwiększyć koncentrację energii bez dokładania kolejnej porcji skrobi, jednak jego ilość i forma muszą być kontrolowane. Nadmierny udział niechronionego tłuszczu może ograniczyć aktywność mikroorganizmów odpowiedzialnych za trawienie włókna.
• Składniki mineralne i witaminy. Wapń, fosfor, magnez, sód, witaminy A, D i E oraz mikroelementy muszą być oceniane w odniesieniu do całej dawki. Dodanie kilku preparatów o podobnym składzie nie poprawia automatycznie efektów. Może natomiast prowadzić do niepotrzebnych kosztów albo niekorzystnych wzajemnych oddziaływań pomiędzy pierwiastkami.
• Forma paszy. Granulat ogranicza pylenie i może utrudniać selektywne wybieranie komponentów. Pasza sypka jest natomiast łatwa do łączenia z własnym zbożem i innymi składnikami. O wyborze powinna decydować technologia zadawania, konstrukcja dawki i możliwości gospodarstwa.

Jak połączyć paszę treściwą z kiszonkami i innymi paszami objętościowymi?

Kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka z traw, lucerna, siano i słoma nie są jedynie „wypełnieniem” dawki. To one w dużej mierze decydują o tym, jakiej paszy treściwej potrzebuje stado.

Kiszonka z kukurydzy zwykle dostarcza dużo energii pochodzącej ze skrobi, ale jej wartość białkowa może być niewystarczająca. W takim przypadku uzasadnione może być zastosowanie mieszanki o wyższym udziale białka lub korektora białkowego. Przykładem produktu przeznaczonego do dawek z dużym udziałem kiszonki kukurydzianej jest De Heus 20 Optimal. Przy dobrej jakości sianokiszonce bogatej w białko potrzebne może być natomiast przede wszystkim uzupełnienie energii.

Podstawą decyzji powinna być analiza laboratoryjna pasz objętościowych. Szczególnie istotne są:

• zawartość suchej masy,
• energia,
• białko ogólne,
• NDF i ADF,
• skrobia w kiszonce z kukurydzy,
• jakość fermentacji,
• wartość mineralna,
• przewidywane pobranie paszy.

Sucha masa może zmieniać się nawet w obrębie jednej pryzmy. Jeżeli kiszonka staje się wyraźnie bardziej mokra lub sucha, rzeczywista ilość składników pobieranych przez zwierzęta zmienia się mimo zadawania tej samej masy świeżej paszy. Dlatego warto regularnie kontrolować wilgotność oraz korygować ilość poszczególnych komponentów.

W systemie TMR wszystkie pasze objętościowe, treściwe i dodatki są wymieszane w jednej dawce. Prawidłowo przygotowany TMR ogranicza sortowanie, stabilizuje pobieranie składników i pomaga utrzymać równomierną fermentację w żwaczu. Warunkiem jest odpowiednia kolejność załadunku, czas mieszania oraz struktura cząstek. Zbyt długie mieszanie może nadmiernie rozdrobnić włókno, natomiast zbyt krótka praca wozu nie zapewni równomiernego rozmieszczenia składników.

W systemie PMR podstawowa dawka jest zadawana na stół paszowy, a dodatkowa ilość mieszanki treściwej trafia do krów o wyższej wydajności, na przykład przez stację paszową lub robota udojowego. Pozwala to lepiej premiować produkcję, ale wymaga kontroli, czy pojedyncza porcja koncentratu nie jest zbyt duża.

W żywieniu tradycyjnym paszę treściwą również należy podawać regularnie i w miarę możliwości dzielić na kilka porcji. Każda większa zmiana składu dawki powinna przebiegać stopniowo. Dotyczy to zarówno przejścia na mieszankę o wyższej zawartości zbóż, jak i rozpoczęcia skarmiania nowej kiszonki.

W allepasze.pl pomagamy dobrać paszę do kierunku produkcji oraz rodzaju stosowanych pasz gospodarskich. Szeroki wybór mieszanek dla krów mlecznych, bydła opasowego, cieląt i krów zasuszonych pozwala znaleźć produkt odpowiadający rzeczywistym potrzebom stada. Najlepsze rezultaty daje jednak zawsze połączenie właściwego preparatu z analizą pasz, obserwacją zwierząt i regularną oceną wyników produkcyjnych.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)