Pasze dla trzody

Dobrze dobrana pasza dla trzody wspiera nie tylko tempo wzrostu zwierząt, lecz także ich kondycję, płodność, odporność oraz efektywność całej produkcji. Nie istnieje jednak jedna mieszanka odpowiednia dla każdego stada. Prosięta, warchlaki, tuczniki i lochy mają odmienne potrzeby żywieniowe, które dodatkowo zmieniają się wraz z wiekiem, masą ciała i etapem cyklu produkcyjnego.

W Allepasze znajdziesz prestartery, startery, growery, mieszanki pełnoporcjowe, koncentraty oraz preparaty mineralno-witaminowe przeznaczone do różnych systemów żywienia świń. Dzięki temu możesz dobrać rozwiązanie zarówno do gospodarstwa korzystającego z gotowych mieszanek, jak i do produkcji opartej na zbożach pochodzących z własnych zasobów.

Jak wybrać odpowiednią paszę dla trzody?

Wybór paszy należy rozpocząć od określenia grupy technologicznej, dla której ma być przeznaczona. Wiek zwierząt jest ważny, ale nie powinien być jedynym kryterium. Liczą się również masa ciała, tempo wzrostu, potencjał genetyczny, kondycja stada, warunki utrzymania oraz zakładany model produkcji.

Innej koncentracji energii i aminokwasów wymagają szybko rosnące tuczniki, a innej lochy prośne, u których trzeba zapobiegać nadmiernemu otłuszczeniu. Jeszcze większej precyzji wymaga żywienie prosiąt po odsadzeniu. Ich przewód pokarmowy nie jest w pełni dojrzały, dlatego stosuje się mieszanki zawierające łatwo przyswajalne i atrakcyjne smakowo komponenty. Żywienie fazowe pozwala lepiej dopasować recepturę do zmieniającej się zdolności pobierania i trawienia paszy.

Przy wyborze warto uwzględnić również:

• formę paszy – granulat ogranicza możliwość sortowania składników i może zmniejszać pylenie, natomiast mieszanki sypkie dobrze sprawdzają się w gospodarstwach dysponujących odpowiednim systemem zadawania paszy;
• sposób żywienia – pasza może być podawana do woli, porcjowana albo wykorzystywana w systemie żywienia płynnego;
• bazę surowcową gospodarstwa – własne zboża można uzupełniać odpowiednim koncentratem lub premiksem;
• wyniki produkcyjne – ważne są przyrosty dobowe, pobranie paszy, zdrowotność stada oraz współczynnik jej wykorzystania;
• instrukcję stosowania producenta – szczególnie w przypadku mieszanek uzupełniających, których nie należy traktować jak gotowej paszy pełnoporcjowej.

Najtańszy produkt w przeliczeniu na kilogram nie zawsze zapewnia najniższy koszt tuczu. Bardziej miarodajny jest koszt uzyskania kilograma przyrostu masy ciała, uwzględniający rzeczywiste pobranie paszy, jej straty i tempo wzrostu świń.

Rodzaje pasz dla trzody i ich zastosowanie w gospodarstwie

Pasze dla świń różnią się nie tylko recepturą, lecz także sposobem użycia. Przed zakupem trzeba sprawdzić, czy dany produkt może stanowić samodzielną dawkę, czy wymaga połączenia z innymi surowcami.

• Pasze pełnoporcjowe są gotowymi mieszankami przeznaczonymi dla określonej grupy zwierząt. Prawidłowo stosowane pokrywają jej zapotrzebowanie na energię, białko, aminokwasy, składniki mineralne i witaminy. To wygodne rozwiązanie, które ogranicza ryzyko błędów podczas samodzielnego bilansowania receptury.
• Pasze uzupełniające i koncentraty zawierają skoncentrowane źródła białka, aminokwasów, witamin oraz minerałów. Łączy się je najczęściej ze zbożami dostępnymi w gospodarstwie. Proporcje nie są uniwersalne – należy bezwzględnie przestrzegać dawkowania podanego na etykiecie konkretnego produktu.
• Premiksy stosuje się w niewielkim udziale, aby wzbogacić przygotowywaną mieszankę między innymi w witaminy, mikroelementy, enzymy lub inne dodatki paszowe. Sam premiks nie jest kompletną paszą. Jego użycie wymaga dokładnego odmierzania składników i równomiernego wymieszania całej partii.

W zależności od etapu produkcji stosowane są również:

• prestartery dla najmłodszych prosiąt;
• startery dla prosiąt odsadzonych i młodych warchlaków;
• mieszanki grower wspierające intensywną budowę tkanki mięśniowej;
• pasze finisher przeznaczone na końcowy etap tuczu;
• mieszanki dla loch prośnych i karmiących;
• dodatki mineralne przeznaczone do uzupełniania prawidłowo opracowanych receptur.

Na etykiecie powinna znajdować się między innymi informacja o przeznaczeniu produktu, składzie, deklarowanych składnikach analitycznych oraz sposobie stosowania. Zgodnie z przepisami dotyczącymi wprowadzania pasz do obrotu oznakowanie nie może wprowadzać użytkownika w błąd co do właściwości ani przeznaczenia mieszanki.

Co powinna zawierać dobrze zbilansowana pasza dla trzody?

Prawidłowe żywienie świń nie polega wyłącznie na zapewnieniu wysokiego poziomu białka. Kluczowe są proporcje pomiędzy energią, aminokwasami, składnikami mineralnymi, witaminami i włóknem. Niedobór jednego elementu może ograniczać wykorzystanie pozostałych, nawet gdy ich ilość w mieszance jest wystarczająca.

Podstawę pasz dla trzody stanowią najczęściej komponenty energetyczne, takie jak pszenica, jęczmień, kukurydza lub pszenżyto. Dostarczają przede wszystkim skrobi, która pokrywa znaczną część zapotrzebowania energetycznego zwierząt.

Źródła białka powinny zapewniać odpowiedni profil aminokwasowy. W żywieniu świń szczególne znaczenie mają aminokwasy egzogenne, w tym lizyna, metionina, treonina i tryptofan. Organizm nie może wytworzyć ich w ilości wystarczającej do pokrycia potrzeb produkcyjnych, dlatego muszą być dostarczane wraz z dawką. Zapotrzebowanie na składniki odżywcze zależy między innymi od wieku, płci, masy ciała, kierunku użytkowania i tempa wzrostu.

Dobrze zbilansowana mieszanka powinna dostarczać także:

• wapnia i fosforu potrzebnych do prawidłowego rozwoju kośćca;
• sodu i chloru uczestniczących w utrzymaniu gospodarki wodno-elektrolitowej;
• żelaza, cynku, miedzi, manganu, jodu i selenu;
• witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz witamin z grupy B;
• odpowiednio dobranego włókna wspierającego funkcjonowanie przewodu pokarmowego;
• tłuszczu i niezbędnych kwasów tłuszczowych;
• dodatków technologicznych lub zootechnicznych przewidzianych w recepturze.

W paszach mogą być wykorzystywane również enzymy, takie jak fitaza. Ich zadaniem jest poprawa wykorzystania określonych składników obecnych w surowcach. Obecność dodatku nie zwalnia jednak z konieczności właściwego zbilansowania całej mieszanki.

Żywienie prosiąt, warchlaków, tuczników i loch na różnych etapach produkcji

Potrzeby pokarmowe trzody zmieniają się w trakcie całego cyklu produkcyjnego. Z tego względu stosowanie jednej paszy od pierwszych dni życia aż do zakończenia tuczu nie pozwala precyzyjnie wykorzystać potencjału zwierząt.

• Prosięta ssące można stopniowo przyzwyczajać do pobierania niewielkich ilości świeżego prestartera jeszcze przed odsadzeniem. Wczesny kontakt z paszą stałą ułatwia późniejsze przejście z mleka lochy na żywienie wyłącznie mieszanką. Paszę należy zadawać często, w małych porcjach, aby nie zalegała i zachowywała atrakcyjny zapach.
• Prosięta odsadzone są szczególnie wrażliwe na zmianę środowiska, oddzielenie od lochy i przejście na inną dietę. W pierwszym okresie po odsadzeniu liczy się wysoka strawność mieszanki, jej smakowitość oraz łatwy dostęp do czystej wody. Spadek pobrania paszy w pierwszych dniach po odsadzeniu może osłabiać tempo wzrostu i utrudniać adaptację przewodu pokarmowego.
• Warchlaki intensywnie rozwijają kościec i tkankę mięśniową. Ich pasza powinna zapewniać odpowiednią koncentrację energii, strawnych aminokwasów oraz składników mineralnych. Recepturę dobiera się do masy ciała, a nie jedynie do orientacyjnego wieku.
• Tuczniki najczęściej żywione są fazowo. W początkowym okresie tuczu udział aminokwasów w relacji do energii jest wyższy, ponieważ zwierzęta intensywnie budują tkankę mięśniową. Wraz ze wzrostem masy ciała pobranie paszy rośnie, natomiast zapotrzebowanie na część składników w przeliczeniu na kilogram mieszanki stopniowo się zmniejsza. W praktyce od fazy wzrostu do uboju można stosować kilka kolejnych receptur.
• Lochy prośne wymagają kontrolowanego żywienia, które pozwala utrzymać właściwą kondycję bez nadmiernego otłuszczenia. Ważną rolę odgrywa odpowiedni poziom włókna.
• Lochy karmiące mają znacznie większe zapotrzebowanie na energię, aminokwasy i wodę, ponieważ składniki te są potrzebne do produkcji mleka oraz ograniczenia nadmiernej utraty masy ciała w okresie laktacji.

Jak pasza wpływa na zdrowie, kondycję i przyrosty świń?

Pasza jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na wynik produkcyjny, ale jej działanie zawsze łączy się z warunkami środowiskowymi, dostępem do wody, genetyką, statusem zdrowotnym oraz organizacją stada.

Niedobór energii albo aminokwasów może ograniczać tempo wzrostu, natomiast nieprawidłowe proporcje składników mineralnych zwiększają ryzyko zaburzeń rozwoju kośćca. Niedobory wybranych witamin mogą prowadzić między innymi do pogorszenia apetytu, kondycji skóry i szczeciny, tempa wzrostu lub wyników rozrodu. Podobne objawy mogą jednak towarzyszyć chorobom zakaźnym, pasożytniczym i metabolicznym, dlatego nie powinny być oceniane wyłącznie na podstawie wyglądu zwierząt.

Znaczenie ma również jakość higieniczna surowców. Pleśń, zjełczały tłuszcz, nieprawidłowa wilgotność lub obecność mikotoksyn mogą obniżać pobranie paszy i pogarszać wyniki produkcyjne. Skuteczność preparatów ograniczających działanie mikotoksyn zależy od rodzaju zanieczyszczenia, dlatego nie należy traktować każdego produktu tego typu jako uniwersalnego rozwiązania.

Prawidłowo dobrana pasza wspiera:

• równomierne przyrosty masy ciała;
• dobre wykorzystanie składników pokarmowych;
• rozwój mięśni i kośćca;
• prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego;
• utrzymanie kondycji loch;
• produkcję mleka w okresie laktacji;
• uzyskanie powtarzalnych parametrów tusz.

Nawet najlepsza mieszanka nie zastąpi jednak właściwej bioasekuracji, prawidłowej wentylacji, odpowiedniej temperatury, higieny poideł i stałej kontroli weterynaryjnej.

Jak bezpiecznie wprowadzić nową paszę do żywienia trzody?

Nagła zmiana receptury może skutkować pogorszeniem pobrania paszy i przejściowymi zaburzeniami trawienia. Ryzyko jest szczególnie wysokie u młodych zwierząt oraz wtedy, gdy nowa mieszanka różni się smakiem, zapachem, strukturą albo zastosowanymi surowcami.

Gdy pozwala na to system produkcji, nową paszę warto wprowadzać przez kilka dni, stopniowo zwiększając jej udział w dawce. Dokładny sposób przejścia należy dostosować do wieku świń, rodzaju mieszanki i zaleceń producenta. Nie każdy produkt może być dowolnie mieszany z poprzednią paszą, zwłaszcza gdy są to mieszanki uzupełniające o ściśle określonym poziomie dawkowania.

Podczas zmiany należy obserwować:

• ilość pobieranej paszy i wody;
• zachowanie zwierząt przy karmidle;
• konsystencję odchodów;
• występowanie wzdęć lub biegunki;
• zróżnicowanie pobrania między mniejszymi i większymi sztukami;
• tempo wzrostu oraz kondycję całej grupy.

Przed zasypaniem nowej mieszanki warto również skontrolować stan silosu, przenośników i karmideł. Pozostałości starej lub zawilgoconej paszy mogą pogorszyć jakość świeżego produktu. Zwierzęta powinny mieć przez cały czas dostęp do czystej wody o odpowiednim przepływie.

Na co zwrócić uwagę przy porównywaniu pasz dla świń?

Porównanie dwóch produktów wyłącznie na podstawie ceny worka lub zawartości białka ogólnego może prowadzić do niewłaściwych wniosków. Mieszanki różnią się strawnością surowców, koncentracją energii, profilem aminokwasowym, przeznaczeniem oraz zalecanym sposobem stosowania.

Na etykiecie warto sprawdzić przede wszystkim:

1. grupę zwierząt i zakres masy ciała, dla których przeznaczona jest pasza;
2. informację, czy produkt jest mieszanką pełnoporcjową, uzupełniającą czy premiksem;
3. poziom białka ogólnego, tłuszczu, włókna, popiołu oraz deklarowanych składników mineralnych;
4. zawartość kluczowych aminokwasów, jeżeli została podana;
5. listę użytych materiałów paszowych i dodatków;
6. formę fizyczną mieszanki oraz średnicę granulatu;
7. zalecane dawkowanie i sposób podawania;
8. numer partii, termin minimalnej trwałości i warunki przechowywania.

Znaczenie ma także dopasowanie produktu do możliwości technicznych gospodarstwa. Koncentrat może być korzystnym rozwiązaniem dla hodowcy posiadającego własne zboża i odpowiednie urządzenia do rozdrabniania, ważenia oraz mieszania surowców. W gospodarstwie bez takiego zaplecza bezpieczniejsza i wygodniejsza może okazać się pasza pełnoporcjowa.

Do oceny opłacalności warto wykorzystać rzeczywiste wyniki stada. Współczynnik FCR pokazuje, ile paszy zużyto na kilogram przyrostu, ale wpływają na niego również straty przy karmidłach, zdrowotność, temperatura, zagęszczenie zwierząt oraz masa końcowa. Dlatego powinien być analizowany razem z przyrostami dobowymi i śmiertelnością.

W Allepasze możesz porównać pasze dla prosiąt, warchlaków, tuczników i loch, a także koncentraty oraz mieszanki mineralno-witaminowe. Wybierz paszę dla trzody dopasowaną do etapu produkcji i sposobu żywienia w Twoim gospodarstwie. Precyzyjny dobór mieszanki pomaga ograniczyć przypadkowe decyzje żywieniowe, lepiej wykorzystywać dostępne surowce i konsekwentnie pracować nad wynikami stada.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Kiedy można rozpocząć dokarmianie prosiąt paszą stałą?

   Niewielkie ilości prestartera można podawać prosiętom już w pierwszym tygodniu życia, o ile instrukcja stosowania danego produktu nie wskazuje inaczej. Pasza powinna być świeża i zadawana w małych porcjach. Jej rolą jest stopniowe przyzwyczajanie prosiąt do smaku i formy pokarmu, który będzie podstawą żywienia po odsadzeniu.

2. Ile razy dziennie należy karmić trzodę chlewną?

   Częstotliwość zależy od grupy technologicznej i systemu zadawania paszy. Tuczniki często mają stały dostęp do mieszanki w automatach, natomiast lochy zwykle otrzymują określone porcje według programu żywienia. Najważniejsze są regularność, właściwa ilość paszy, sprawne karmidła oraz nieprzerwany dostęp do wody.

3. Ile paszy dziennie zjada tucznik?

   Pobranie zwiększa się wraz z masą ciała. Młode świnie mogą zjadać mniej niż kilogram mieszanki dziennie, natomiast pod koniec tuczu pobranie może przekraczać 2,5 kg na sztukę. Wynik zależy od koncentracji energii, temperatury, zdrowotności, genetyki, płci i systemu żywienia, dlatego dawkę należy oceniać na podstawie konkretnej grupy zwierząt.

4. Czy gotową paszę dla trzody trzeba uzupełniać witaminami i minerałami?

   Pasza oznaczona jako pełnoporcjowa jest przeznaczona do pokrycia potrzeb określonej grupy zwierząt, gdy stosuje się ją zgodnie z instrukcją. Nie należy dodawać do niej przypadkowych preparatów mineralno-witaminowych. Nadmiar części składników może być równie niekorzystny jak ich niedobór. Inaczej postępuje się z koncentratem lub mieszanką uzupełniającą, które wymagają połączenia z określonymi surowcami.

5. Jak rozpoznać niedobory żywieniowe u świń?

   Niepokojące mogą być słabe przyrosty, spadek apetytu, matowa lub nastroszona szczecina, zmiany skórne, problemy z poruszaniem się, nierównomierność stada albo pogorszenie wyników rozrodu. Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla niedoborów. Wymagają oceny receptury, jakości surowców, warunków utrzymania i stanu zdrowia zwierząt, najlepiej wspólnie z lekarzem weterynarii lub specjalistą żywieniowym.

6. Czy można łączyć ze sobą pasze pochodzące od różnych producentów?

   Można przeprowadzić zmianę producenta, ale należy sprawdzić przeznaczenie i sposób stosowania obu produktów. Nie wolno dowolnie mieszać koncentratów, premiksów i pasz pełnoporcjowych, ponieważ może to zaburzyć proporcje składników. Przy przechodzeniu między podobnymi paszami pełnoporcjowymi zwykle korzystne jest kilkudniowe, stopniowe zwiększanie udziału nowej mieszanki.

7. Co oznacza współczynnik wykorzystania paszy w tuczu świń?

   FCR, czyli Feed Conversion Ratio, określa ilość paszy zużytą na uzyskanie kilograma przyrostu masy ciała. Wartość 2,7 oznacza, że na kilogram przyrostu przypadło 2,7 kg paszy. Niższy wynik zwykle wskazuje na lepszą efektywność, ale przy porównaniu trzeba uwzględnić taki sam zakres masy ciała, sposób liczenia strat, zdrowotność stada i warunki produkcji.