Mieszanki traw na pastwisko – jakie gatunki najlepiej sprawdzają się dla zwierząt?

Dobre pastwisko nie powstaje przypadkiem. O jego trwałości, wartości pokarmowej i zdolności do regeneracji decyduje zarówno skład wysianej mieszanki, jak i dopasowanie roślin do gleby, warunków wodnych oraz sposobu użytkowania. Inne wymagania ma bowiem pastwisko dla ciężkiego bydła, inne teren intensywnie użytkowany przez konie, a jeszcze inne ruń regularnie i nisko przygryzana przez owce.

Odpowiednio dobrane mieszanki traw pozwalają połączyć kilka cech, których trudno oczekiwać od jednego gatunku: smakowitość, szybki odrost, odporność na udeptywanie, trwałość darni czy lepsze radzenie sobie z okresowym niedoborem wody. Sam wybór nasion to jednak dopiero początek. Równie ważne są przygotowanie stanowiska, prawidłowy wysiew i późniejsze zarządzanie pastwiskiem.

Jakie gatunki traw najlepiej sprawdzają się na pastwiskach dla zwierząt?

Nie istnieje jeden gatunek trawy, który sprawdzi się równie dobrze na każdym pastwisku. Właśnie dlatego w praktyce wykorzystuje się mieszanki zawierające kilka komponentów o uzupełniających się właściwościach.

Jednym z najbardziej wartościowych gatunków pastwiskowych jest życica trwała. Tworzy smakowitą ruń, szybko odrasta po wypasie i może zapewniać paszę o wysokiej wartości użytkowej. Ma jednak również swoje wymagania. Gorzej radzi sobie podczas przedłużającej się suszy, jest bardziej wrażliwa na niekorzystne warunki siedliskowe i może ucierpieć podczas ostrych zim.

Kostrzewa łąkowa jest dobrym uzupełnieniem mieszanek przeznaczonych na stanowiska cięższe i wilgotniejsze. Jej zaletą jest również stosunkowo dobra odporność na udeptywanie, co ma znaczenie tam, gdzie zwierzęta regularnie przemieszczają się po tej samej powierzchni.

W zależności od siedliska przydatne mogą być także:

• tymotka łąkowa – szczególnie na stanowiskach o lepszych warunkach wilgotnościowych,
• kupkówka pospolita – wartościowa tam, gdzie okresowo pojawiają się niedobory wody,
• wiechlina łąkowa – pomagająca tworzyć zwartą, odporną darń.

Najważniejsza jest różnorodność funkcjonalna. Jeśli jeden gatunek gorzej zniesie chwilową suszę, intensywniejszy wypas czy zmianę warunków wilgotnościowych, pozostałe składniki mieszanki mogą częściowo przejąć jego rolę. Dzięki temu dobrze zaplanowana ruń jest stabilniejsza i mniej podatna na szybkie przerzedzanie.

Jak dobrać mieszanki traw do rodzaju gleby i warunków siedliskowych?

Mieszanki traw powinny być dobierane przede wszystkim do rzeczywistych warunków panujących na danym stanowisku. Nawet bardzo wartościowy gatunek szybko straci znaczenie w runi, jeśli trafi na glebę, której właściwości nie odpowiadają jego wymaganiom.

Na glebach cięższych oraz bardziej wilgotnych warto uwzględnić większy udział takich gatunków jak kostrzewa łąkowa czy tymotka łąkowa. Jeżeli stanowisko jest lżejsze i bardziej narażone na okresowe przesuszenie, większego znaczenia może nabierać kupkówka pospolita.

Szczególnej uwagi wymagają gleby torfowe. Życica trwała nie zawsze będzie na nich najkorzystniejszym rozwiązaniem, dlatego mieszanka powinna w większym stopniu wykorzystywać gatunki lepiej dopasowane do takich warunków, w tym kostrzewę łąkową i tymotkę.

Rodzaj gleby to jednak tylko jeden z elementów oceny stanowiska. Przed wyborem mieszanki należy również uwzględnić:

• pH gleby,
• zasobność w fosfor i potas,
• warunki wodne,
• ryzyko okresowej suszy,
• możliwość zalewania lub powstawania zastoisk wody,
• intensywność planowanego wypasu.

Błędem jest wybieranie mieszanki wyłącznie na podstawie oczekiwanego plonu. Gatunki niedostosowane do siedliska będą stopniowo wypadały z runi, pozostawiając puste miejsca. Takie luki mogą szybko zostać wykorzystane przez chwasty, a pastwisko zacznie tracić zarówno wydajność, jak i wartość pokarmową.

Mieszanki traw dla bydła, koni i owiec – czym powinien różnić się ich skład?

Sposób użytkowania pastwiska przez poszczególne gatunki zwierząt nie jest taki sam. Różnią się one masą ciała, sposobem pobierania roślin, intensywnością udeptywania oraz potrzebami żywieniowymi. Skład runi warto więc dopasować nie tylko do gleby, lecz również do zwierząt, które będą z niej korzystać.

W przypadku bydła szczególne znaczenie mają smakowitość, dobra strawność i możliwość szybkiej regeneracji roślin po wypasie. W mieszankach często wykorzystuje się więc życicę trwałą w połączeniu z innymi gatunkami traw. Uzupełnieniem może być również odpowiednio kontrolowany udział koniczyny białej.

Owce pobierają ruń inaczej i mogą przygryzać ją bardzo nisko. Pastwisko przeznaczone dla nich powinno zatem zawierać rośliny zdolne do szybkiego odrostu oraz dobrze znoszące częste użytkowanie.

Jeszcze inne wyzwania pojawiają się przy pastwiskach końskich. Duża masa zwierząt oraz intensywne przemieszczanie się po terenie zwiększają znaczenie mocnej i zwartej darni. Dobór materiału siewnego musi być również szczególnie świadomy. Jeżeli w mieszance znajduje się kostrzewa trzcinowa, należy unikać materiału z toksycznym endofitem, co ma szczególne znaczenie na pastwiskach użytkowanych przez klacze źrebne.

Nie warto więc szukać jednej „najlepszej mieszanki” dla wszystkich zwierząt. Znacznie lepsze rezultaty daje dopasowanie jej składu do gatunku, obsady, warunków siedliskowych oraz planowanego systemu wypasu.

Jaką rolę pełnią rośliny motylkowate w mieszankach pastwiskowych?

Rośliny motylkowate mogą znacząco podnieść wartość użytkową pastwiska. Jednym z najczęściej wykorzystywanych gatunków jest koniczyna biała, która dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi może wiązać azot atmosferyczny. Jej obecność wpływa również na udział białka w runi i może ograniczać zapotrzebowanie na mineralne nawożenie azotowe.

Koniczyna biała dobrze znosi częste przygryzanie, dlatego szczególnie dobrze wpisuje się w charakter użytkowania pastwiskowego. Koniczyna czerwona znajduje natomiast większe zastosowanie w systemach kośnych oraz kośno-pastwiskowych.

Większy udział roślin motylkowatych nie zawsze oznacza jednak lepsze pastwisko. Bardzo wysoka zawartość koniczyny, szczególnie w młodej i wilgotnej runi, może zwiększać ryzyko wzdęć u przeżuwaczy. Również na pastwiskach dla koni udział poszczególnych roślin motylkowatych powinien być planowany ostrożnie.

Ich prawidłowy rozwój zależy ponadto od warunków glebowych. Znaczenie mają zwłaszcza odpowiednie pH oraz zasobność gleby w fosfor i potas. Z tego względu wprowadzenie roślin motylkowatych do mieszanki powinno być elementem szerszego planu prowadzenia pastwiska, a nie przypadkowym dodatkiem.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze mieszanki traw na intensywnie użytkowane pastwisko?

Im większe obciążenie pastwiska, tym ważniejsza staje się odporność runi. Nie wystarczy, aby trawa szybko rosła. Musi również radzić sobie z częstym przygryzaniem, udeptywaniem oraz powtarzającymi się okresami użytkowania i regeneracji.

Przy intensywnym wypasie warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• trwałość gatunków w runi,
• szybkość odrostu po wypasie,
• zdolność do krzewienia i zagęszczania darni,
• odporność na udeptywanie,
• tolerancję na częste przygryzanie,
• dopasowanie komponentów do gleby i warunków wilgotnościowych.

W mieszankach dobrze sprawdzają się gatunki i odmiany o właściwościach uzupełniających się. W przypadku życic korzystne może być również unikanie bardzo szerokiego rozrzutu terminów kłoszenia, ponieważ ułatwia to utrzymanie bardziej wyrównanej jakości runi.

Żadna mieszanka nie zastąpi jednak prawidłowego zarządzania. Przy zbyt dużej obsadzie zwierząt, braku okresów regeneracji i użytkowaniu rozmokniętego terenu nawet dobrze założone pastwisko będzie stopniowo się degradować. Intensywne użytkowanie powinno więc iść w parze z wypasem rotacyjnym i pozostawianiem poszczególnym kwaterom czasu na odrost.

Jak przygotować glebę przed wysiewem mieszanki traw?

Założenie dobrego pastwiska zaczyna się jeszcze przed otwarciem worka z nasionami. Najpierw trzeba ocenić stanowisko i usunąć problemy, które mogłyby ograniczyć rozwój młodych roślin.

Podstawą jest badanie gleby. Pozwala ono określić między innymi jej odczyn oraz zasobność w fosfor i potas. Na tej podstawie można racjonalnie zaplanować wapnowanie oraz nawożenie zamiast stosować dawki przypadkowe.

Przed siewem należy także zwrócić uwagę na przyczyny wcześniejszej degradacji stanowiska. Mogą nimi być zastoiska wody, zagęszczona gleba, silne zachwaszczenie czy duże nierówności powierzchni. Jeżeli nie zostaną usunięte, nowo wysiane mieszanki traw mogą z czasem napotkać dokładnie te same problemy.

Przy pełnym obsiewie potrzebne jest drobne, wyrównane i odpowiednio zagęszczone łoże siewne. Nasiona traw oraz koniczyn są stosunkowo małe, dlatego wymagają dobrego kontaktu z glebą i nie powinny trafiać zbyt głęboko.

Zbyt głęboki siew może znacząco utrudniać wschody. W tym przypadku zasada „głębiej znaczy bezpieczniej” zdecydowanie się nie sprawdza – precyzyjne, płytkie umieszczenie nasion jest jednym z ważniejszych warunków udanego założenia runi.