Dodatki paszowe – czym są, kiedy je stosować i jak wpływają na żywienie zwierząt?

Jak dobrać dodatki paszowe do gatunku, wieku i potrzeb zwierząt?

Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw dodatków odpowiedni dla każdego stada. Inne warunki panują w żywieniu przeżuwaczy, inne u trzody chlewnej, a jeszcze inne w produkcji drobiarskiej. Różnice wynikają między innymi z fizjologii przewodu pokarmowego, tempa wzrostu i specyfiki produkcji.

Znaczenie ma również wiek. Młode zwierzę znajdujące się w intensywnej fazie rozwoju ma inne potrzeby niż dorosła sztuka utrzymywana w określonym systemie produkcyjnym. Wraz ze zmianą etapu chowu może więc zmieniać się zarówno uzasadnienie stosowania danego dodatku, jak i sposób jego podawania.

Przy wyborze warto sprawdzić przede wszystkim:

• gatunek i kategorię zwierząt, dla których produkt jest przeznaczony,
• cel stosowania dodatku,
• jego skład i koncentrację substancji lub mikroorganizmów aktywnych,
• wymagane dawkowanie,
• sposób podawania,
• skład podstawowej mieszanki i innych stosowanych preparatów,
• ewentualne ograniczenia oraz warunki stosowania podane dla danego produktu.

Autoryzacja dodatku może określać między innymi gatunek lub kategorię zwierząt oraz szczegółowe warunki jego wykorzystania. Informacje o dopuszczonych dodatkach i związanych z nimi aktach autoryzacyjnych są gromadzone w unijnym rejestrze, który Komisja Europejska regularnie aktualizuje.

Jak dodatki paszowe wpływają na trawienie i wykorzystanie składników pokarmowych?

Jednym z obszarów, w których dodatki paszowe mogą mieć szczególne znaczenie, jest wykorzystanie składników zawartych w dawce. Dotyczy to przede wszystkim wybranych dodatków zootechnicznych, w tym substancji zwiększających strawność.

Dobrym przykładem są enzymy paszowe. Nie działają one jednak w oderwaniu od składu mieszanki. Ich zastosowanie ma sens wówczas, gdy w paszy występują odpowiednie składniki, na które konkretny enzym może oddziaływać. Dlatego dwa gospodarstwa wykorzystujące różne surowce nie muszą uzyskać identycznego efektu po zastosowaniu tego samego rozwiązania.

Do dodatków zootechnicznych zaliczane są także określone preparaty wpływające na mikroflorę przewodu pokarmowego. Również w tym przypadku należy patrzeć na deklarowane przeznaczenie konkretnego produktu, a nie przypisywać wszystkich możliwych korzyści całej grupie.

Lepsza strawność czy wykorzystanie składników pokarmowych mogą tworzyć korzystniejsze warunki żywieniowe, ale nie gwarantują automatycznie określonego wzrostu produkcyjności. Na wynik wpływają równocześnie jakość dawki, jej pobranie, zdrowie zwierząt, warunki środowiskowe i sposób prowadzenia stada.

W jaki sposób dodatki paszowe mogą wspierać odporność i kondycję zwierząt?

Odporność nie zależy od jednego składnika czy preparatu. Podstawą pozostają właściwie zbilansowane żywienie, odpowiednie warunki utrzymania, higiena, dostęp do wody oraz prawidłowa profilaktyka zdrowotna. Dodatki paszowe mogą być jednym z elementów tego systemu, ale nie powinny być przedstawiane jako jego zamiennik.

Witaminy, mikroelementy i aminokwasy pełnią w organizmie określone funkcje, dlatego ich właściwa podaż jest istotnym elementem pokrywania potrzeb żywieniowych. Jeżeli zastosowanie dodatku służy odpowiedniemu uzupełnieniu dawki, może on pomagać w utrzymaniu jej prawidłowego bilansu.

Niektóre dodatki zootechniczne są natomiast przeznaczone do oddziaływania na procesy trawienne lub mikroflorę przewodu pokarmowego. W takich przypadkach korzystny wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego może stanowić jeden z elementów wspierających ogólną kondycję zwierząt.

Warto jednak uważać na zbyt szerokie deklaracje. Przed autoryzacją dodatków w UE oceniane są ich bezpieczeństwo, a w odpowiednich przypadkach także skuteczność w zakresie deklarowanego zastosowania. EFSA analizuje między innymi bezpieczeństwo dla zwierząt, użytkowników, konsumentów oraz środowiska.

Co do zasady dodatki paszowe nie są przeznaczone do diagnozowania ani leczenia chorób i nie powinny zastępować postępowania weterynaryjnego. Trzeba jednak uwzględnić wyjątek przewidziany w przepisach unijnych: kokcydiostatyki i histomonostatyki stanowią odrębną kategorię dodatków paszowych o działaniu przeciw pierwotniakom. W przypadku objawów zdrowotnych właściwym kierunkiem pozostaje diagnostyka i postępowanie weterynaryjne.

Jak prawidłowo dawkować dodatki paszowe?

W przypadku dodatków zasada „więcej znaczy lepiej” nie ma zastosowania. Każdy produkt powinien być stosowany zgodnie z przeznaczeniem, instrukcją producenta i obowiązującymi dla niego warunkami.

Niektóre dodatki mają określony minimalny lub maksymalny poziom stosowania. Znaczenie może mieć również maksymalna zawartość określonej substancji w pełnej dawce pokarmowej. Dlatego przed wprowadzeniem kolejnego preparatu należy uwzględnić nie tylko jego własny skład, ale również to, co zwierzę otrzymuje już z mieszanką pełnoporcjową, uzupełniającą, mineralną czy premiksem.

Szczególnej dokładności wymaga dawkowanie produktów stosowanych w niewielkich ilościach. Dodatek musi zostać równomiernie rozprowadzony w odpowiedniej masie paszy, aby poszczególne zwierzęta nie otrzymywały przypadkowo bardzo różnych dawek.

Jeżeli preparat ma być podawany wraz z wodą, trzeba wcześniej sprawdzić, czy taka droga stosowania została przewidziana dla konkretnego produktu. Sama możliwość łatwego rozpuszczenia preparatu nie oznacza jeszcze, że można podawać go w dowolny sposób.

W większych systemach żywienia znaczenie ma również kontrola techniczna. Dozowniki powinny być odpowiednio skalibrowane, a rzeczywista ilość podawanego produktu okresowo sprawdzana.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze dodatków paszowych?

Dobrze dobrany produkt powinien odpowiadać na konkretną potrzebę. Z tego powodu przed zakupem warto określić nie tylko „jaki dodatek zastosować?”, ale przede wszystkim „co chcemy dzięki niemu osiągnąć?”.

W praktyce warto przejść przez kilka kolejnych kroków:

• Ocenić aktualną dawkę. Trzeba wiedzieć, jakie składniki i w jakiej ilości zwierzę już otrzymuje.
• Określić cel stosowania. Może nim być uzupełnienie konkretnego składnika, wpływ na strawność, poprawa właściwości paszy czy inne działanie przewidziane dla danej grupy dodatków.
• Sprawdzić przeznaczenie preparatu. Gatunek, wiek i etap produkcyjny mają znaczenie.
• Porównać skład i koncentrację. Dwa produkty podawane w podobnej ilości nie muszą dostarczać takiej samej ilości substancji aktywnej.
• Zweryfikować dawkowanie i sposób aplikacji. Pozwala to ocenić zarówno praktyczność stosowania, jak i rzeczywiste zużycie produktu.
• Kontrolować całą suplementację. Kilka preparatów może dostarczać te same składniki, dlatego ich nieprzemyślane łączenie zwiększa ryzyko niepotrzebnego dublowania.
• Obserwować efekty. Jeszcze przed rozpoczęciem stosowania warto ustalić, po jakich mierzalnych wskaźnikach będzie oceniana skuteczność.

Przy wyborze dodatków paszowych dostępnych w allepasze.pl zwracamy uwagę przede wszystkim na rzeczywiste potrzeby żywieniowe zwierząt i przeznaczenie preparatu. Dzięki temu łatwiej dobrać rozwiązanie odpowiednie do gatunku, etapu chowu i stosowanego systemu żywienia, zamiast kierować się wyłącznie nazwą produktu czy liczbą deklarowanych właściwości.