Pasze dla zwierząt przyzagrodowych

Dobrze dobrane żywienie daje hodowcy coś więcej niż wygodę. Pomaga utrzymać zwierzęta w dobrej kondycji, wspiera ich prawidłowy rozwój i ogranicza ryzyko niedoborów, które szybko odbijają się na apetycie, wyglądzie oraz wynikach chowu. Nie oznacza to jednak, że jedna mieszanka sprawdzi się w każdym kurniku czy zagrodzie.

Pasza dla zwierząt przyzagrodowych powinna odpowiadać konkretnemu gatunkowi, wiekowi oraz kierunkowi użytkowania. Innego składu potrzebują młode indyki, innego ptaki dorosłe, nioski, bażanty czy przepiórki. Znaczenie ma również forma produktu – granulat, kruszonka albo mieszanka sypka wpływają na sposób pobierania pokarmu i wielkość strat przy karmieniu.

W Allepasze oferujemy pasze przeznaczone między innymi dla drobiu przyzagrodowego, indyków, bażantów oraz przepiórek. Dzięki temu możesz dobrać rozwiązanie nie tylko do gatunku, lecz także do określonego etapu rozwoju zwierząt.

Czym powinna wyróżniać się dobra pasza dla zwierząt przyzagrodowych?

Podstawą jest jasno określone przeznaczenie. Informacja, dla jakiego gatunku, wieku i grupy produkcyjnej przygotowano mieszankę, nie stanowi jedynie wskazówki marketingowej. Określa jej skład, wartość pokarmową oraz sposób dawkowania.

Dobra pasza dla zwierząt przyzagrodowych powinna wyróżniać się:

• odpowiednio zbilansowaną zawartością energii, białka, aminokwasów, witamin i składników mineralnych,
• dobrą jakością wykorzystanych surowców,
• strukturą dopasowaną do możliwości pobierania pokarmu przez zwierzęta,
• powtarzalnością składu każdej partii,
• czytelną etykietą zawierającą przeznaczenie i zalecenia dotyczące stosowania,
• właściwą smakowitością, która sprzyja regularnemu pobieraniu karmy.

Istotne jest również bezpieczeństwo mikrobiologiczne. Pasza nie powinna mieć zapachu stęchlizny, widocznych oznak zawilgocenia ani obecności pleśni. Bezpieczeństwo pasz musi być kontrolowane na kolejnych etapach ich produkcji, transportu i dystrybucji, ponieważ zanieczyszczony pokarm może być źródłem zagrożeń dla zwierząt oraz produktów pochodzenia zwierzęcego.

Nie należy natomiast oceniać produktu wyłącznie na podstawie liczby składników wymienionych na opakowaniu. Większe znaczenie ma ich proporcja i dopasowanie do potrzeb danej grupy zwierząt. Pasza o bardzo wysokiej zawartości białka lub składników mineralnych nie zawsze będzie lepsza – nadmiar może być równie niekorzystny jak niedobór.

Różne potrzeby żywieniowe drobiu, królików i innych zwierząt przyzagrodowych

Poszczególne gatunki różnią się budową przewodu pokarmowego, tempem wzrostu, sposobem wykorzystywania składników odżywczych oraz kierunkiem użytkowania. Z tego powodu uniwersalna mieszanka nie jest w stanie jednakowo dobrze pokryć potrzeb kur, indyków, przepiórek, królików i przeżuwaczy.

Drób potrzebuje przede wszystkim odpowiednio zbilansowanej energii, białka i aminokwasów. Ważne są między innymi lizyna i metionina, które uczestniczą w budowie tkanek oraz upierzenia. U ptaków nieśnych szczególnego znaczenia nabierają wapń, fosfor i witamina D, ponieważ wpływają na mineralizację kości oraz prawidłowe tworzenie skorupy jaj. Zapotrzebowanie niosek na wapń jest wyraźnie większe niż u młodych ptaków przed rozpoczęciem nieśności.

Indyki, bażanty i część innych ptaków grzebiących mają w początkowym okresie rozwoju wysokie zapotrzebowanie na dobrze zbilansowane białko. Dlatego mieszanka typu starter nie powinna być zastępowana przypadkową paszą dla dorosłego drobiu. Różnice żywieniowe występują także pomiędzy okresem wzrostu i reprodukcji – przykładowo pasza dla przepiórek nieśnych musi odpowiadać innym potrzebom niż mieszanka dla młodych ptaków.

Króliki wymagają diety bogatej we włókno. W ich przypadku podstawą powinny być właściwe pasze włókniste, w tym dobrej jakości siano, natomiast granulat musi być przeznaczony właśnie dla tego gatunku. Zbyt mała podaż włókna zwiększa ryzyko zaburzeń pracy przewodu pokarmowego.

Kozy i owce jako przeżuwacze opierają żywienie przede wszystkim na paszach objętościowych. Mieszanki treściwe uzupełniają dawkę, ale nie powinny bez uzasadnienia zastępować siana, zielonki lub innych źródeł włókna strukturalnego. W przypadku każdego gatunku liczy się więc cały model żywienia, a nie tylko pojedynczy produkt.

Jak dobrać paszę do wieku i etapu rozwoju zwierzęcia?

Wiek podany na etykiecie paszy ma praktyczne znaczenie. Młody organizm intensywnie buduje kościec, mięśnie, narządy wewnętrzne i upierzenie, dlatego potrzebuje składników w innych proporcjach niż dorosłe zwierzę utrzymywane w okresie nieśności, rozrodu albo spoczynku.

Najczęściej spotykany podział obejmuje trzy podstawowe etapy:

1. Starter – pasza dla najmłodszych zwierząt, zwykle wyróżniająca się wysoką koncentracją odpowiednio zbilansowanego białka, energii, aminokwasów i mikroelementów. Często występuje w postaci drobnej kruszonki, którą pisklęta mogą łatwo pobierać.
2. Grower – mieszanka przeznaczona na okres dalszego wzrostu. Jej zadaniem jest wspieranie rozwoju mięśni i kośćca bez dostarczania składników w proporcjach właściwych wyłącznie dla pierwszych dni życia.
3. Finisher lub pasza dla zwierząt dorosłych – produkt dopasowany do końcowej fazy odchowu albo określonego kierunku użytkowania. W tej grupie znajdują się również pasze dla niosek, ptaków reprodukcyjnych oraz dorosłych zwierząt utrzymywanych w konkretnym celu.

Nie należy zbyt wcześnie podawać młodym ptakom paszy dla niosek. Zawiera ona więcej wapnia, ponieważ odpowiada potrzebom zwierząt produkujących jaja. Nadmierna podaż tego składnika u rosnącego drobiu nie przynosi korzyści i może powodować problemy zdrowotne.

Przejście pomiędzy kolejnymi etapami powinno uwzględniać zalecenia producenta. Nazwy starter, grower i finisher nie zawsze oznaczają identyczny przedział wieku w przypadku różnych gatunków. Najbezpieczniej kierować się informacją na etykiecie konkretnej mieszanki, a nie wyłącznie jej ogólną nazwą.

Co powinno znajdować się w składzie pełnowartościowej paszy?

Skład pełnowartościowej paszy zależy od gatunku, dlatego nie istnieje jedna lista surowców odpowiednia dla wszystkich zwierząt. Można jednak wyróżnić kilka podstawowych grup komponentów, które najczęściej budują wartość pokarmową mieszanek.

Źródłem energii są zazwyczaj zboża, takie jak kukurydza, pszenica, jęczmień, owies lub pszenżyto. Ich udział powinien być dopasowany do potrzeb zwierzęcia, ponieważ sama wysoka kaloryczność nie gwarantuje prawidłowego żywienia.

Białko mogą dostarczać między innymi śruty oleiste, rośliny strączkowe i inne surowce paszowe. Liczy się nie tylko ogólna zawartość białka, lecz także profil aminokwasowy. Dwa produkty o podobnym poziomie białka surowego mogą różnić się pod względem jego przydatności dla konkretnego gatunku.

W składzie występują również:

• źródła włókna wspierające prawidłową pracę przewodu pokarmowego,
• wapń, fosfor, sód i inne składniki mineralne,
• witaminy dostosowane do potrzeb zwierząt,
• dopuszczone dodatki paszowe, na przykład enzymy wspierające wykorzystanie określonych składników.

Ocena paszy wyłącznie na podstawie pierwszego surowca wymienionego w składzie jest niewystarczająca. Warto sprawdzić deklarowane składniki analityczne, przeznaczenie produktu, instrukcję stosowania oraz informację, czy jest to mieszanka pełnoporcjowa, czy uzupełniająca.

Pasze pełnoporcjowe i uzupełniające — czym się różnią?

Pasza pełnoporcjowa jest skomponowana w taki sposób, aby ze względu na swój skład wystarczała do pokrycia dziennej dawki pokarmowej określonej grupy zwierząt. Powinna być podawana zgodnie z przeznaczeniem oraz instrukcją producenta, przy zapewnieniu zwierzętom stałego dostępu do wody.

Pasza uzupełniająca zawiera wyższe stężenie wybranych substancji, ale ze względu na swój skład nie wystarcza do pokrycia całej dziennej dawki. Musi być łączona z innymi paszami, na przykład zbożem lub paszami objętościowymi, w proporcjach wskazanych na etykiecie. Takie rozróżnienie wynika bezpośrednio z unijnych zasad dotyczących wprowadzania pasz do obrotu.

Pasza pełnoporcjowa będzie odpowiednim rozwiązaniem dla osób, które oczekują gotowej, powtarzalnej mieszanki i nie chcą samodzielnie bilansować wielu komponentów. Produkty uzupełniające pozwalają natomiast wykorzystać własne zboża lub inne surowce gospodarskie.

W przypadku mieszanek uzupełniających szczególnie ważne jest dawkowanie. Dodanie większej ilości koncentratu „na zapas” nie poprawia wartości dawki. Może natomiast zaburzyć proporcje składników mineralnych, witamin i białka. Zawsze należy przestrzegać instrukcji producenta.

Granulat, kruszonka czy mieszanka sypka — jaką formę paszy wybrać?

Forma paszy wpływa na wygodę karmienia, możliwość wybierania poszczególnych składników oraz ilość pokarmu rozsypywanego wokół karmidła. Powinna być dopasowana przede wszystkim do wieku i gatunku zwierząt.

• Granulat ma jednolitą strukturę, dzięki czemu ogranicza selektywne wyjadanie pojedynczych składników. Zwykle mniej pyli i łatwo go dozować. Średnica granulek musi jednak odpowiadać wielkości zwierzęcia – granulat przeznaczony dla dorosłych ptaków może być zbyt duży dla piskląt.
• Kruszonka powstaje przez rozdrobnienie granulatu. Jej mniejsze cząstki ułatwiają pobieranie paszy młodym ptakom, a jednocześnie ograniczają możliwość wybierania z mieszanki tylko najbardziej smakowitych elementów. Z tego względu jest często stosowana w paszach typu starter.
• Mieszanka sypka może zawierać śrutowane lub rozdrobnione surowce o różnej wielkości. Daje zwierzętom możliwość naturalnego dziobania, ale może się rozwarstwiać, pylić i sprzyjać selektywnemu pobieraniu składników. W praktyce jej wykorzystanie zależy również od konstrukcji karmideł i sposobu zadawania paszy.

Nie ma jednej formy najlepszej w każdej sytuacji. Młode indyki lub bażanty zwykle potrzebują drobniejszej struktury niż ptaki dorosłe, natomiast dla przepiórek szczególnie ważna jest wielkość cząstek dopasowana do niewielkiego dzioba. Przed zakupem warto sprawdzić zarówno przeznaczenie paszy, jak i informację o jej postaci.

Jak prawidłowe żywienie wpływa na zdrowie i kondycję zwierząt?

Żywienie oddziałuje na niemal każdy proces zachodzący w organizmie. Odpowiednio zbilansowana dawka wspiera prawidłowy wzrost, rozwój kośćca, tworzenie upierzenia, pracę przewodu pokarmowego oraz funkcje rozrodcze.

U drobiu niedobory lub nieprawidłowe proporcje składników mogą prowadzić między innymi do zahamowania wzrostu, pogorszenia jakości piór, osłabienia kości i problemów ze skorupą jaj. Wysokiej produkcji nieśnej musi towarzyszyć właściwa podaż wapnia, fosforu i witaminy D, ale ich poziom nadal powinien być dopasowany do etapu użytkowania ptaków.

Prawidłowe żywienie pomaga także:

• utrzymać właściwą masę ciała i tempo wzrostu,
• ograniczyć problemy wynikające z niedoborów pokarmowych,
• wspierać regularną nieśność,
• zachować dobrą kondycję skóry, sierści i upierzenia,
• poprawić wykorzystanie podawanej paszy,
• zmniejszyć ilość niewykorzystanych resztek.

Sama pasza nie zastąpi jednak właściwych warunków utrzymania. Zwierzęta potrzebują również czystej wody, higienicznych karmideł i poideł, odpowiedniej temperatury, wentylacji, przestrzeni oraz ochrony przed stresem. Najlepsze efekty daje połączenie dobrze dobranego żywienia z codzienną obserwacją stada.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy jedną paszę można podawać kilku gatunkom zwierząt?

   Tylko wtedy, gdy producent wyraźnie wskazuje na etykiecie, że mieszanka jest przeznaczona dla kilku określonych gatunków. W pozostałych przypadkach należy stosować paszę dedykowaną, ponieważ zapotrzebowanie na białko, energię, wapń, aminokwasy i witaminy może znacząco się różnić. Pasza odpowiednia dla dorosłych kur nie musi odpowiadać młodym indykom, przepiórkom ani królikom.

2. Jak często należy karmić zwierzęta przyzagrodowe?

   Częstotliwość zależy od gatunku, wieku, systemu utrzymania i rodzaju produktu. Młody drób często otrzymuje stały dostęp do odpowiednio dobranej paszy, natomiast część dorosłych zwierząt jest żywiona porcjami. Należy kierować się instrukcją na opakowaniu i nie dopuszczać do długiego zalegania wilgotnych lub zabrudzonych resztek w karmidle.

3. Jak ustalić odpowiednią dzienną porcję paszy?

   Punktem wyjścia jest tabela dawkowania producenta. Uwzględnia ona gatunek, wiek, masę ciała lub etap użytkowania zwierzęcia. Dawka powinna być następnie kontrolowana na podstawie kondycji, tempa wzrostu, apetytu i ilości pozostawianej paszy. Samodzielne zwiększanie porcji nie zawsze poprawia wyniki i może prowadzić do nadmiernego otłuszczenia.

4. Jak bezpiecznie wprowadzić nową paszę do żywienia zwierząt?

   Nowy produkt najlepiej wprowadzać stopniowo, mieszając go przez kilka dni z dotychczasową paszą i systematycznie zwiększając jego udział. Pozwala to ograniczyć ryzyko zaburzeń trawiennych i daje czas na ocenę apetytu oraz wyglądu odchodów. Szczególną ostrożność należy zachować u królików i przeżuwaczy, których układ pokarmowy jest silnie zależny od stabilnej mikroflory.

5. Czy dawkowanie paszy należy zmieniać w zależności od pory roku?

   Nie należy zmieniać dawki wyłącznie dlatego, że rozpoczęła się nowa pora roku. Znaczenie mają rzeczywiste warunki: temperatura, aktywność zwierząt, dostęp do wybiegu lub zielonki, etap produkcyjny i kondycja. Podczas chłodów zapotrzebowanie energetyczne może wzrosnąć, natomiast w upały zwierzęta często pobierają mniej paszy. Każdą korektę warto przeprowadzać stopniowo.

6. Po czym rozpoznać, że wybrana pasza nie odpowiada zwierzęciu?

   Niepokojące mogą być uporczywe biegunki, wzdęcia, spadek apetytu, zahamowanie wzrostu, utrata masy ciała, pogorszenie upierzenia lub sierści oraz wyraźny spadek nieśności. Problemy nie zawsze wynikają jednak z samej paszy – podobne objawy mogą towarzyszyć chorobom, stresowi, niewłaściwym warunkom utrzymania albo złej jakości wody. Nagłe lub nasilone objawy wymagają konsultacji z lekarzem weterynarii.

7. Dlaczego zwierzęta powinny mieć stały dostęp do świeżej wody?

   Woda jest niezbędna do trawienia, transportu składników odżywczych, regulacji temperatury ciała i usuwania produktów przemiany materii. Jej niedobór szybko ogranicza pobieranie paszy i pogarsza kondycję zwierząt. Poideł nie wystarczy jedynie napełniać – należy je regularnie myć i kontrolować, czy woda swobodnie wypływa.